badania.net

Badania naukowe wskazują, że ludzka twarz jest bardzo często doświadczanym bodźcem społecznym. Ponadto zdolność do jej identyfikacji ujawnia się u człowieka bardzo wcześniej – już trzymiesięczne dzieci potrafią identyfikować ludzką twarz (Bank, Salapatek, 1983; za: Vasta i in., 1995).

(C) Zdjęcie autorstwa Tinou Bao

Z ewolucyjnego punktu widzenia zdolność odróżniania twarzy matki od innych pozwala na rozróżnienie zagrożenia od bezpieczeństwa gwarantowanego przez matkę (Dolata, 2001). Obok dowodów płynących z psychologii rozwojowej są jeszcze dane związane z działaniem pamięci. Dolata (2001) pokazuje, że ludzie bardzo dobrze pamiętają twarze poznanych osób. Jeśli kontakt z daną osobą nie był utrzymywany przez 40 lat, to szansa rozpoznania jej twarzy wśród obcych wizerunków jest jak siedem do dziesięciu. Stosunek ten zmienia się, gdy bada się o odstęp trzydziestoletni – wtedy w dziewięciu na dziesięć przypadków nie mylimy się i wskazujemy znaną twarz.

Neurobiologia, jako dynamicznie rozwijająca się dziedzina badań, dostarcza dodatkowych i równie interesujących dowodów, wskazujących na fenomen oddziaływania i przetwarzania informacji o ludzkiej twarzy. Logothetis (2003) wskazuje, że istnieją komórki wyspecjalizowane w przetwarzaniu impulsów wytworzonych na skutek percepcji ludzkiej twarzy. Skupione są w rejonie określanym z języka angielskiego mianem ITC (Inferior Temporal Cortex). Lokuje się on pomiędzy korą słuchową i wzrokową, w dolnej części mózgu. Jego główną funkcją jest określenie tożsamości danej twarzy – rozróżnienie na „nowa” albo „znana”. Ponadto wyróżnia się jeszcze system komórek STS (Superior Temporal Sulcus), który zaangażowanych jest w procesy przetwarzania ekspresji mimicznych (Tiberghien i in., 2002).

Inne obserwacje neurobiologiczne dostarczają jeszcze bardziej zaskakujących danych (Connor, 2005; za: Martindale, 2005). Grupa brytyjskich badaczy zaobserwowała u jednego pacjenta aktywację pojedynczego neuronu w reakcji na percepcję siedmiu różnych zdjęć gwiazdy Jennifer Aniston. W warunkach kontrolnych tej samej osobie pokazywano zdjęcia 80 różnych osób, ale żaden wizerunek nie wywołał tak specyficznej reakcji komórki nerwowej. W związku z tym, że nauka wymaga potwierdzania wszelkich dowodów, konieczne było, uzyskanie kolejnych danych. Odnaleziono je dzięki badaniu innej osoby, ale tym razem w jej mózgu pojedynczy neuron reagował na zdjęcia Halle Berry. W badaniach okazało się również, że u tej osoby występowała podobna reakcja na skutek spostrzeżenia słów: „Halle Berry”, co świadczy o tym, iż reakcja neuronów wiąże się z pobudzeniem ogólnej reprezentacji tej osoby. Taki wynik oznacza, że reakcja neuronu jest przejawem zapisu pamięci o danej osobie.

Omówione wyżej dowody mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia mechanizmów działania pamięci. Skoro naukowcy są w stanie odnajdywać pojedyncze komórki reagujące na złożone bodźce, na przykład ludzką twarz bądź wizerunek, to odkrywanie mechanizmów komunikacji między tymi komórkami, czy funkcji innych neuronów przyczynić się może do stworzenia dokładnego neurobiologicznego modelu pamięci. Wyniki badań i istniejące teoria na pewno wymagają dodatkowej pracy. Kolejne odkrycia, związane z ludzkim mózgiem i psychiką, są możliwe i na pewno część z nich będzie fascynująca.

Literatura cytowana:
Banks, M. S., Salapatek, P. (1983). Infant visual perception. W: M. M. Haith, J. J. Campos (red.), Handbook of child development: Vol. 2. Infancy and developmental psychobiology. New York: Wiley.
Connor, J. E. (2005). Friends and grandmothers, Nature, 435, 7045, 1003-1136.
Dolata, E. (2001). Psychologia poznawanie twarzy i ich ekspresji. Białystok: Trans Humana Wydawnictwo Uniwersyteckie.
Logothetis, N. K. (2003). Widzenie: okno na świadomość, Świat Nauki. Wydanie specjalne. Tajemniczy umysł, 1, 18-25.
Martindale, D. (2005). Jeden neuron na twarz, Świat Nauki, 11 , 14-16.
Tiberghien, G., Baudouin J. Y., Guillaume, F., Montoute, T. (2002). Should the temporal cortex be chopped in two? ISC Working Papers, 1. Pobrano 21 listopada 2005 z http://www.isc.cnrs.fr/wp/wp02-1.htm.
Vasta, A. R., Haith, M. M., Miller, S. A. (1995). Psychologia dziecka. Warszawa: WSiP.

Kupowanie zabawki tarzającemu się po ziemi ze złości dziecku, możemy uznać za przejaw rodzicielskiej porażki lub za opłatę na poczet chwili wytchnienia. Jak donoszą badacze, podobne problemy dotykają również innych osobników z rodziny naczelnych.

Jak donosi magazyn Science, szczodrość może być zachowaniem egoistycznym. – Dzielenie się jedzeniem z innymi nie polega na oczekiwaniu na podobną wzajemność w przyszłości. – mówi doktor Jeffrey Stevens z Uniwersytetu w Minnesocie. - Chodzi tylko o wykupienie chwili spokoju – przekonuje naukowiec. Małpy dzielące się jedzeniem, chcą jedynie uniknąć nagabywania przez żebrzącego kompana.

Badacz dostarczał umieszczonym w klatce małpom owocowych posiłków. W sąsiedniej klatce zamykał głodnego reprezentanta tego samego gatunku i obserwował zachowania obu zwierząt. Małpy bardzo rzadko podawały pokarm przez kraty głodnemu koledze, ale jeśli usunięto dzięlące ich pręty i wygłodniały osobnik miał szansę prosić, ukraść lub walczyć o jedzenie, bogatszy osobnik najczęściej dzielił się otrzymaną porcją.

Stevens zaobserwował też, że głodne małpy mocniej nagabywały sąsiada jeśli pokarm był podany w małych porcjach. – Uliczni żebracy również proszą tylko o drobne, zakładając, że zasoby przechodniów są dużo większe – tłumaczy badacz.