Psychologia

Chcesz być twórczy? Nie bój się odrzucenia!

Wielcy artyści i sławni wynalazcy wyłamują się z ogólnie przyjętych zasad życia społecznego. Za swój nonkonformizm często płacą wykluczeniem społecznym. Czy odrzucenie może sprzyjać tworzeniu nowych idei? Zgodnie z wynikami badań opublikowanymi na łamach Journal of Experimental Psychology: General odpowiedź brzmi „tak”, lecz jedynie wśród osób, które cenią niezależność.

Pamiętasz sytuację, w której wszyscy odmówili ci współpracy? A może naraziłeś się na bezwzględną krytykę i twoje rozwiązania oceniono jako bezwartościowe? Jeśli tak – doświadczyłeś odrzucenia społecznego. Gdy jesteśmy odtrąceni, często wkładamy wiele energii w odbudowanie więzi z innymi, dlatego może nam zabraknąć sił na realizację innych celów. Jednak niektórzy cenią indywidualizm bardziej niż dobre relacje. W takim wypadku odrzucenie może wzmacniać upragnione uczucie odrębności. Czy wtedy łatwiej znaleźć twórcze rozwiązanie, które jest z natury niezwykłe, nietypowe i kontrowersyjne?

Sharon Kim i Lynne Vincent z pomocą Jacka Goncalo postanowili odpowiedzieć na to pytanie. W pierwszym etapie naukowcy sprawdzili, na ile badani studenci przejawiają potrzebę wyjątkowości (np. zgadzają się z twierdzeniami: „wyrażam swoją opinię publicznie bez względu na to, co powiedzą inni”). Następnie wzbudzali w nich odczucie odrzucenia („nie zostałeś wytypowany do pracy w grupie w dalszym etapie eksperymentu”) lub akceptacji („dołączysz do grupy po ukończeniu kilku zadań”). W jednym z badań dodatkowo wywoływali poczucie niezależności (zakreślanie w tekście zaimków „ja”, „mnie”) lub zależności od grupy („my”, „nasze”). Na koniec uczestnicy rozwiązywali zadania wymagające twórczych rozwiązań: udzielali odpowiedzi na zagadki słowne lub rysowali stworzenie z innej planety.

Jak się okazało, uczestnicy o wysokiej potrzebie wyjątkowości najlepiej wypadali w zadaniach twórczych, gdy wcześniej doświadczali odrzucenia. Ta grupa osiągała także najlepsze rezultaty w porównaniu do pozostałych badanych. Naukowcy zaobserwowali, że odrzucenie sprzyja oryginalnym pomysłom szczególnie wtedy, gdy postrzegamy siebie jako niezależne jednostki.

Mechanizm tego fascynującego zjawiska tkwi w potrzebie indywidualizmu, jeśli na co dzień chcemy być odrębni od innych, odrzucenie zaspokaja naszą potrzebę niezależności i sprzyja tworzeniu niestereotypowych rozwiązań. Dlatego ludzie wykluczeni ze społeczeństwa mogą z powodzeniem wykorzystywać swoją najsilniejszą broń – niepohamowany twórczy potencjał -sugerują autorzy
Więcej informacji:
Zdjęcie (CC) jessicahtam
Kim, S.H., Vincent, L.C. & Goncalo, J.A. (2013). Outside advantage: Can social rejection fuel creative thought? Journal of Experimental Psychology: General, 142, 605-611.

Artykuł ukazał się również drukiem na łamach styczniowego numeru magazynu Focus Coaching w dziale Psychopedia.
Print Friendly, PDF & Email

O autorze

Marta Wrońska

Absolwentka psychologii Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Sopocie oraz Junior Researcher Programme w ramach EFPSA, muzyk-instrumentalista. W SWPS realizuje projekt "Wyznaczniki zmian stanów uwagi w procesie twórczym" w ramach Diamentowego Grantu. Studiowała grę na fortepianie w Akademii Muzycznej w Gdańsku. Nieustannie próbuje połączyć swoje dwie największe pasje, zagłębiając się w psychologię twórczości, muzyki i sztuki. Od czasu do czasu chętnie zwiedza świat Tolkiena.