Psychologia

Czy cechy osobowości pozwalają przewidywać jakość snu?

Każdy z nas potrzebuje snu. Dużo mówi się o tym, że to nie ilość, a jakość snu ma znaczenie. Ale czy nasza osobowość może korelować z tym czy się wysypiamy? Czy wiek ma tu znaczenie? Te pytania nurtowały doktora Yannicka Stephana z University of Montpellier oraz jego współpracowników.

Zacznijmy od tego jakie cechy składają się na naszą osobowość według modelu Wielkiej Piątki. Są to:

  • neurotyczność (skłonność do przeżywania trudnych emocji, podatność na stres)
  • ekstrawersja (jakość i ilość kontaktów społecznych, poziom aktywności i energii)
  • otwartość na doświadczenia (tolerancja na nowości, ciekawość)
  • ugodowość (nastawienie do innych ludzi)
  • sumienność (zorganizowanie, wytrwałość, zorientowanie na cel).

Przenalizowano ankiety pochodzące od ponad 22000 osób (z czterech próbek badań podłużnych: Wisconsin Longitudinal Study (WLS), the Midlife in the United States Study (MIDUS), the Health and Retirement Study (HRS), oraz Midlife in Japan Study, MIDJA) w wieku od 30 do 107 lat. Badani proszeni byli o wypełnienie kwestionariuszy osobowości oraz udzielenie odpowiedzi na kilka pytań dotyczących jakości ich snu. Osobowość i jakość snu były oceniane na początku badania oraz ponownie od 4 do 10 lat później. W analizie wyników wzięto pod uwagę także wiek, płeć oraz poziom wykształcenia.

Do jakich wniosków doszli badacze? Najsilniejszym predyktorem pozwalającym wyjaśnić jakość snu pacjentów była ich neurotyczność – im wyższy poziom neurotyczności deklarował badany tym większe było ryzyko doświadczania objawów niewyspania, a także spadku jakości snu w kolejnych pomiarach. Ekstrawersja z kolei wiązała się z lepszą jakością snu i mniejszą trudnością w zasypianiu. Jednakże nasilenie tej cechy nie pozwalało tak dobrze przewidywać jakości snu, jak to miało miejsce w przypadku neurotyczności. W dwóch grupach udało się potwierdzić, że osoby sumienne deklarują większą jakość snu. Otwartość na doświadczenia oraz ugodowość nie były powiązane z jakością snu ani na początku badania, ani w jego trakcie, co jest zgodne z wcześniejszymi ustaleniami badaczy. 

Dlaczego neurotyzm tak silnie wiązał się ze słabą jakością snu? Psychologowie próbują to tłumaczyć tendencją do odczuwania lęku, zamartwiania się oraz podwyższoną wrażliwością na stresory. Negatywne myśli według nich mogą pływać nie tylko na sen, ale też na odpowiedzi udzielane w ankiecie. Ekstrawertycy i osoby sumienne z kolei doświadczają mniej stresu i prowadzą bardziej aktywny styl życia, co może przyczyniać się do mniejszego prawdopodobieństwa trudności ze snem.

Należy pamiętać, że sen to zjawisko złożone i zależne od wielu czynników (także genetycznych i środowiskowych), a nie jedynie od cech osobowości. Warto zauważyć jednak, że badanie to wykazało, iż nie tylko osobowość koreluje z jakością naszego snu, ale ponieważ badanie miało schemat podłużny również jakość snu przekładała się na cechy osobowości. W jaki sposób? Trudności ze snem wiążą się z wyczerpaniem zarówno fizycznym, poznawczym, jak i emocjonalnym. Nieustanne zmęczenie, zaburzenia biologiczne, ograniczenia w funkcjonowaniu to mogą być efekty niewyspania. Stanowią one wyzwanie i mogą z czasem prowadzić do zmian w osobowości. Podsumowując, badaczom udało się potwierdzić niewielkie, ale replikowalne korelacje między osobowością a jakością snu w wieku dorosłym. Korelacja osobowości ze snem pozwalała wyjaśnić większą porcję wariancji niż w przypadku czynników demograficznych (wiek, płeć i wykształcenie). Można więc sądzić, że poznanie cech osobowości może być przydatne w wychwyceniu osób z podwyższonym ryzykiem pogorszenia snu i wdrożeniem dla nich programów profilaktycznych czy działań zapobiegawczych. Wśród pacjentów klinicznych borykających się z problemem bezsenności analiza osobowości może pomóc w dopasowaniu sposób interwencji.

Więcej informacji:
(C) Zdjęcie unsplash.com by Muslakov
Stephan, Y., Sutin, A. R., Bayard, S., Križan, Z., Terracciano, A. (2017). Personality and sleep quality: Evidence from four prospective studies. Health Psychology, 37(3), 271-281. DOI:10.1037/hea0000577
Print Friendly, PDF & Email

O autorze

Patrycja Borowska

Psycholog, mama, współtwórca i certyfikowany trener kwestionariusza osobowośći PERSO.IN®.