Psychologia

Czy osoby wierzące w teorie spiskowe myślą inaczej?

(C) foter.com by Marc Brüneke

Wiele badań pokazuje, że kultura i religia mają silny wpływ na sposób myślenia, podejmowanie decyzji i funkcjonowanie percepcji. Przykładowo, Azjaci spostrzegają świat bardziej globalnie (całość składająca się z części), w przeciwieństwie do Europejczyków i mieszkańców Ameryki Północnej, u których dominuje myślenie częściowe (pojedyncze elementy w całości). Jak podaje Michiel van Elk z Uniwersytetu w Amsterdamie, równie silny wpływ na te procesy może mieć wiara w teorie spiskowe i zjawiska paranormalne.

Aby to sprawdzić, dr Michiel van Elk przeprowadził dwa badania. W pierwszym badaniu, postanowił sprawdzić, czy stopień wiary w teorie spiskowe i zjawiska paranormalne wiąże się z odmiennym sposobem podejmowania decyzji przy przetwarzaniu wzrokowym. Do badania zaprosił 55 osób, które spotkał na lokalnych „targach paranormalnych”. Poprosił ich o wykonanie klasycznego zadania, wykorzystywanego w badaniach nad neuronalnymi podstawami podejmowania decyzji. Przedstawił im zestaw 38 obrazów, pojawiających się jeden za drugim na komputerze (każdy wyświetlał się przez 3,5 sekundy) przedstawiających twarz lub dom. Dodatkowo, obrazy te były zaszumione w różnym stopniu – od 40 do 70%, dzięki czemu stawały się niejednoznaczne. Badany decydował, co znajduje się na niejednoznacznym obrazku, wskazując jedną z dwóch odpowiedzi..

Celem drugiego badania było sprawdzenie, czy tacy „paranormalni” uczestnicy inaczej przetwarzają bodźce wzrokowe – w sposób bardziej lokalny (części w całości) lub globalny (całość składające się z części), w stosunku do osób „normalnych”. W tym celu prezentował figury geometryczne – kwadraty i prostokąty, które złożone były z kolejnych kwadratów lub prostokątów. W ten sposób badany mógł zobaczyć cztery figury, w tym kwadrat złożony z prostokątów lub prostokąt złożony z kwadratów. Zatem zgodnie z założeniem o globalnym lub częściowym postrzeganiu, każdą z tych figur można było postrzegać jako całość, na przykład prostokąt złożony z kwadratów lub jako części – kwadraty, z których zbudowany jest prostokąt..

Wyniki pierwszego eksperymentu pokazały, że osoby sceptyczne (wierzące w zjawiska paranormalne w mniejszym stopniu) częściej popełniały błąd przy ocenie obrazków, szczególnie częściej wskazując zamazaną twarzy jako dom. Badacz sugeruje, że wynika to z odmiennych kryteriów klasyfikacji obiektów i wskazuje, że potrzebne są kolejne badania, aby określić charakter tych różnic.

Wyniki drugiego eksperymentu pokazały, że sceptycy spostrzegali bodźce bardziej globalnie, podczas gdy osoby w większym stopniu wierzący w zjawiska paranormalne – lokalnie. Van Elk sugeruje, że osoby wierzące w teorie spiskowe i zjawiska paranormalne przetwarzają informacje bardziej selektywnie, przy czym mniej uwagi poświęcają informacjom kontekstowym.

Badanie potwierdza, że osoby, które wierzą w teorie spiskowe inaczej przetwarzają informacje percepcyjne. Jednak w celu szczegółowego wyjaśnienia tego zjawiska potrzeba dalszych eksperymentów. Badacz sugeruje, że różnice te wiążą się z tym osoby „paranormalne” mają tendencję do potwierdzania hipotez, to znaczy nieustannego szukania w świecie zjawisk, które miałyby potwierdzać te teorie, przez co więcej zwracają uwagę na szczegóły, niż ogół informacji.

Więcej informacji:
(C) zdjęcie foter.com by Marc Brüneke
van Elk, M. (2015). Perceptual Biases in Relation to Paranormal and Conspiracy Beliefs. PLoSONE 10(6): e0130422. doi:10.1371/journal.pone.0130422
Print Friendly

O autorze

Andrzej Jankowski

  • Strasznie marny tekst!
    Już tyuł do bani! Nie każdy ezoteryk (a takich to najczęściej się spotyka na „targach paranormalnych” (o ile dobrze zrozumiałem ten niesamowicie ścisły termin) jest zwolenikiem „teorii spiskowych” i nie każdy dostrzegający zakulisowe działania rządów, organizacji międzynarodowych czy służb specjalnych musi być ezoterykiem.

    Do tego ani słowa o próbie kontrolnej. Ani słowa o tym jak dalece wyniki badanych odbiegały od przeciętnej itp.