Czy wiesz, że?

Możesz mieć problem z rozwiązaniem tej zagadki

Zadanie zostało stworzone przez Petera Cathcarta Wasona, amerykańskiego psychologa poznawczego. W latach 60. Wason wykorzystał je do przeprowadzenia pewnego eksperymentu. Wyniki pozwoliły odkryć nieznany dotąd w psychologii „efekt”. Za nim jednak odkryjemy jego tajemnice, zapraszamy do podjęcia wyzwania Wasona.

Zadanie jest bardzo proste. Na dole znajdują się trzy liczby, utworzone w oparciu o pewną regułę. Twoim zadaniem jest ją odkryć. Do wykorzystania zawsze masz trzy dowolne liczby. Możesz testować je tak długo, aż będziesz pewien/pewna jak to reguła.

(Odpowiedź można znaleźć na końcu tekstu)

Ludzie mają tendencje do potwierdzania tych hipotez, w które wierzą. Mało tego aktywnie poszukują informacji, które przemawiają na rzecz ich istnienia bez względu na to czy są prawdziwe czy nie. Właśnie w taki sposób myśli większość osób rozwiązująca zadanie Wasona.

Pierwszy pomysł – dość oczywisty – konstytuuje nasze przekonanie, że jest dobry i właściwy. Potem już tylko szukamy konkretnych dowodów czyli tworzymy układy liczb rosnących co dwa i przekonujemy samych siebie, że jest to dobra odpowiedź. Problem polega na tym, że nie falsyfikujemy naszych założeń. Układ 4, 8, 16 lub 3, 12, 21 nadal spełnia regułę, jednak 21, 12, 3 już nie. Okazuje się więc, że reguła co dwa nie jest jedyna. Mało tego układ 1, 13, 57 także spełnia postawione założenia, co powinno zmusić nas do poszerzenia ogólności hipotez i wyjście poza regułę „wzrasta o dwa”.

W badaniu Wasona 73% uczestników nie odgadło reguły według której badacz ułożył liczby. Winny za ten stan rzeczy jest efekt potwierdzania (ang. confirmation bias).

Nie trudno się domyślić, choćby na podstawie własnego doświadczenia, że przywiązujemy się do naszych wierzeń, przekonań, poglądów i myśli. Mało tego często trzymamy się ich kurczowo, nawet w sytuacjach w których jest to zdecydowanie niewskazane. Odkryty i potwierdzony empirycznie w latach 80 przez profesora Craiga Andersona efekt wytrwałości przekonań (ang. belief perseverance), wykazał naszą irracjonalność.

Anderson prosił badanych aby zdecydowali czy lepszy jest strażak, który ma skłonność do ryzyka czy taki, który jest ostrożny i zawsze postępuje według regulaminu. Nie wielu z nas zna się na pracy straży pożarnej więc pewnie odpowiedzielibyśmy: „nie wiem”. Podobnie zachowali się uczestnicy grupy kontrolnej.

Drugiej grupie przed ocenami wręczono do przeczytania dokument napisany przez strażaka, który wskazywał, że skłonność do ryzyka to pożądana cecha w tym zawodzie. W tej grupie oceny istotnie przechyliły się na stronę ryzykanta. Trzeciej grupie po przeczytaniu pisma, zdradzono małą tajemnicę – dokument został zmyślony. Wszystkie fakty i informacje w nim zawarte nic nie znaczą. W tym momencie badani powinni wrócić do punktu wyjścia.

Tak się jednak nie stało. Oceny osób z trzeciej grupy nie różniły się istotnie od drugiej. Badani nadal wierzyli w to co przeczytali o ryzykownych strażakach. Mało tego ten sam mechanizm działał, kiedy tekst wychwalał rozważnego strażaka.

Połączenie obu efektów może prowadzić do skutecznej izolacji naszych poglądów od jakichkolwiek informacji im zaprzeczających. Badanie z 2004 wykorzystujące funkcjonalny magnetyczny rezonans jądrowy (functional Magnetic Resonance Imaging (fMRI)) wykazało, że gdy badani czytali informacje zagrażające ich kandydatowi na prezydenta, aktywizowały się struktury mózgu odpowiedzialne za emocje. Jednak w tym samym czasie nie odnotowano aktywności neuronalnej obszarów odpowiedzialnych za racjonalne myślenie oraz świadomą regulacje emocjonalną.

Rozwiązanie zadania Wasona:
Prawdopodobnie większość czytelników doszła do wniosku, że reguła to każdy ciąg liczb całkowitych wzrastających o dwa (np. 15, 17, 19 albo 20, 22, 24). Niestety nie jest to dobra odpowiedź.

Prawidłowa odpowiedź to dowolna rosnąca sekwencja liczb całkowitych (np. 3, 15, 23 albo 45, 68, 78), jednak większość ludzi jako regułę podaje pierwszy przykład. W badaniu Wasona nie było inaczej, ponieważ 73% uczestników nie odgadło reguły według której badacz ułożył liczby. Winny za ten stan rzeczy jest efekt potwierdzania (ang. confirmation bias).

Więcej informacji:
Anderson, C.A. (2007). Belief perseverance  (pp. 109-110). In R. F. Baumeister & K. D. Vohs (Eds.), Thousand Oaks, CA: Sage. Encyclopedia of Social Psychology.
Wason, P. C. (1960). On the failure to eliminate hypotheses in a conceptual task. The Quarterly Journal of Experimental Psychology, Vol. 12, No. 3. (1960), pp. 129-140.
Westen, D., Blagov, P. S., Harenski, K., Kilts, C., Hamann, S. (2006). Neural Bases of Motivated Reasoning: An fMRI Study of Emotional Constraints on Partisan Political Judgment in the 2004 U.S. Presidential Election. Journal of Cognitive Neuroscience (Massachusetts Institute of Technology) 18 (11): 1947–1958
Print Friendly, PDF & Email

O autorze

Konrad Bocian

Doktor psychologii, absolwent Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Sopocie. Jego zainteresowania naukowe skupiają się wokół psychologii moralności, wpływu języka na poznanie i emocje oraz agresji. W wolnym czasie fan serii PES, magazynu Polityka, kolarstwa górskiego oraz pokera w wersji Texas Hold'em.