Psychologia

Przewaga pierwszego i ostatniego smaku

(C) unsplash.com by andrew-jay

Istnieją liczne badania nad efektem pierwszeństwa i świeżości, jednakże w większości dotyczyły one bodźców wizualnych i werbalnych. Dwa eksperymenty przeprowadzone przez T.A. Daniel i J.S. Katz i opublikowane na łamach Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, pokazały, że efekty te dotyczą również bodźców smakowych.

Dotychczasowe badania poświęcone smakowi dotyczyły głównie awersji w stosunku do jedzenia oraz zdolności do rozpoznawania czy jedzenie jest wartościowe lub czy może być trujące. Zagadnienia te dotyczyły więc informacji przechowywanych w pamięci długotrwałej. Tym samym, niewiele badań dotyczyło informacji dotyczących bodźców smakowych przechowywanych w pamięci krótkotrwałej. Tematem tym postanowili się zająć naukowcy z Westfield State i Auburn University.

Przeprowadzili oni dwa eksperymenty, w których materiałami badawczymi były stworzone na tą potrzebę płyny. Napoje były mieszankami wody destylowanej i jednego z czterech składników, które oddawały podstawowe smaki: słony, kwaśny, słodki i gorzki. Poza tym manipulowano natężeniem każdego smaku tworząc tym samym 8 bodźców smakowych.

W eksperymencie 1 uczestnicy (N=34) wykazali dużą poprawność w rozpoznaniu wcześniej próbowanych płynów o różnych smakach (po 30 sekundowym odstępie czasu), nawet wówczas gdy próbka miała jedynie inne stężenie w obrębie tego samego smaku. W eksperymencie 2, osoby badane (N=174) próbowały trzech płynów, a następnie miały za zadanie rozpoznać próbowane wcześniej smaki (po 15, 30, 45 i 60 sekundach). W tym badaniu zaobserwowano efekt pierwszeństwa i świeżości dla testowanych bodźców we wszystkich warunkach określonych przez różne odstępy czasu. Co więcej, rozpoznanie płynów z końca listy było najbardziej widoczne przy krótszych odstępach czasu (efekt świeżości). Natomiast rozpoznanie płynów z początku listy było najbardziej widoczne przy dłuższych odstępach czasu (efekt pierwszeństwa).

Możliwe wytłumaczenie tych efektów podaje teoria interferencji. Teoria ta mówi, że następują zakłócenia w zapamiętywaniu materiałów, które są do siebie bardzo zbliżone. Zakłócenia te mogą mieć dwa rodzaje – interferencja retroaktywna, czyli uczenie się nowych informacji zakłócające pamiętanie informacji wyuczonych wcześniej oraz interferencja proaktywna, która polega na tym, że materiał zapamiętany uprzednio utrudnia uczenie się nowego.

W przeprowadzonym eksperymencie, przy krótkim odstępie czasu miała miejsce interferencja retroaktywna, która powodowała, że płyny z końca listy zakłóciły pamięć dotyczącą płynów z początku listy (efekt świeżości). Natomiast w przypadku dłuższych odstępów czasu płyny, które były zapamiętane najpierw (z początku listy) zakłóciły zapamiętanie bodźców z końca listy (interferencja proaktywna, efekt pierwszeństwa).

Wyniki eksperymentów sugerują, że specyficzny sposób przechowywania danych smakowych w pamięci krótkotrwałej jest analogiczny do tego dla bodźców wizualnych i słuchowych – podsumowują wyniki autorzy badań.

Więcej informacji:
Zdjęcie (C) by andrew jay
Daniel, T. A., Katz, J. S. (2017) Primacy and Recency Effects for Taste. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition
Print Friendly, PDF & Email

O autorze

Dominika Klimek

Naukowo: psycholog społeczny. Zawodowo: badacz, analityk biznesowy, statystyk. Prywatnie: wielbicielka gór, snowboardu, jazdy samochodem, dobrej kawy i świętego spokoju.