Psychologia

W jaki sposób pokonać wyczerpanie siły woli?

Autor: Jacek Buczny

Wykonanie serii zadań umysłowych, ćwiczeń fizycznych, powstrzymywanie się od reakcji na bodźce, np. opanowywanie śmiechu podczas oglądania komedii może prowadzić do wyczerpania siły woli. Zdaniem profesora Roya Baumeistera z The Florida State University proces ten zachodzi dlatego, że posiadamy ograniczone zasoby energii, którymi możemy dysponować w danym czasie – siła woli przypomina nasze mięśnie.

Holenderski zespół badaczy pod kierownictwem Carolien Martijn (2007) przeprowadził eksperyment, w którym badano warunki wyczerpywania się ego. Za pomocą złożonej procedury szukano odpowiedzi na pytanie: w jaki sposób przeciwdziałać temu efektowi?

Pierwszym zadaniem uczestników badań było wykonanie prostego ćwiczenia fizycznego za pomocą urządzenia mierzącego siłę mięśni uścisku dłoni (ang. handgrip). W drugim etapie starali się wykonać jak najwięcej zadań umysłowych polegających na pokonaniu labiryntów wyrysowanych na papierze w ciągu 10 minut. Labirynty miały dwa poziomy złożoności: łatwy i trudny. Poziom złożoności był jednocześnie zmienną niezależną.

Po wykonaniu tych zadań badani czytali jedną z dwóch historii. Pierwsza z nich dotyczyła łyżwiarza Gerarda van Velde, który podczas olimpiady po porażce na dystansie 500 metrów wygrał na dystansie 1000 metrów z fantastycznym wynikiem. Co ważne podkreślenia, przytoczono jego wypowiedź po drugim wyścigu: „Dałem z siebie wszystko, choć w pewnym momencie pomyślałem, by porzucić walkę o złoty medal. Nie poddałem się. I dzięki temu dowiedziałem się, że jestem w stanie zdziałać znacznie więcej niż sądzę”.

„Motywowanie wzorcem osoby wytrwałej sprawia, że ludzie wkładają wysiłek w kontrolą swojego zachowania”

Druga historia była neutralna – opowiadała o międzynarodowym Komitecie Olimpijskim. W celu ograniczenia możliwości odkrycia hipotez badacze poprosili uczestników o przeczytanie tych tekstów w celu wyszukania pięciu słów niezwiązanych z treścią opowiadania. W ostatnim etapie eksperymentu dokonano ponownego pomiaru czasu uścisku za pomocą tego samego narzędzia, którego użyto poprzednio.

W grupie osób wykonujących proste labirynty (brak wyczerpania ego) zaobserwowano, że osoby, które czytały historię o łyżwiarzu wykazały się zdecydowanie mniejszą siłą woli niż osoby, które czytały historię neutralną. Natomiast w grupie osób wykonujących trudne labirynty (wyczerpanie siły woli) efekt był odwrotny.
Otóż osoby, które czytały historię sukcesu van Velde w ostatnim etapie badania wykazały się większą determinację przy ściskaniu przyrządu niż osoby, które czytały historię o komitecie olimpijskim. Można zatem powiedzieć, że jedynie w sytuacji wyczerpania woli motywowanie (poprzedzanie czynności) wzorcem osoby wytrwałej sprawia, że ludzie wkładają wysiłek w kontrolą swojego zachowania.

Autorzy podjęli się wyjaśnienia zaobserwowanej zależności. W tym celu odwołali się do efektu kontrastu badanego przez Dijksterhuisa i in. (1998), który wiąże się z porównaniami społecznymi. Jeśli uczestnik badania porównuje się z wzorcem osobowym i jeśli między tymi postaciami różnica jest bardzo duża, np. w poziomie inteligencji, to w efekcie uczestnik badania ocenia, że jego inteligencja jest o wiele niższą niż w sytuacji porównaniu się z postacią bardzo podobną pod względem tej cechy.

Dlaczego taki efekt kontrastu nie pojawił się w grupie osób z wyczerpaną siłą woli? Zdaniem autorów działanie tego mechanizmu zostało zneutralizowane na skutek ograniczenia (wyczerpania bądź konserwacji) zasobów uwagi niezbędnych uczestnikowi eksperymentu do wykrycia różnic pomiędzy sobą o wzorcem osoby.

Więcej informacji:
(C) Zdjęcie unsplash.com
Baumeister, R. F. (2005). Wyczerpanie się ego i funkcja wykonawcza Ja. W: A. Tesser, R. B. Felson, J. M. Suls (red.), Ja i tożsamość. Perspektywa psychologiczna (s. 18-42). Gdańsk: GWP
Dijksterhuis, A., Spears, R., Postmes, T., Stapel, D., Koomen, W., Knippenberg, A., et al. (1998). Seeing one thing and doing another: Contrast effects in automatic behavior, Journal of Personality and Social Psychology, 75, 4, 862-871.
Martijn, C., Alberts, H., Merckelbach, H., Havermans, R., Huijts, A., de Vries, N. (2007). Overcoming ego depletion: the influence of exemplar priming on self-control performance, European Journal of Social Psychology, 37, 2, 231-238..
Print Friendly, PDF & Email

O autorze

Jacek Buczny

Jacek Buczny jest psychologiem, adiunktem w Szkole Wyższej Psychologii społecznej w Sopocie. Zajmuje się głównie psychologią motywacji i samokontrolą. Jego poszukiwania koncentrują się również wokół metodologii, statystyki i filozofii nauki.