Chemia Zdrowie

Zatruwa Cię bisfenol A

Autor: Agata Kukwa

We wrześniu 2009 roku, największa na świecie chemiczna baza danych (Chemical Abstracts Sernice – CAS) ogłosiła, że ma w rejestrze już 50 milionów związków chemicznych. Nawet jeśli wydaje Ci się, że unikasz chemikaliów – jesteś w błędzie. One otaczają Cię zawsze i wszędzie. Nawet teraz patrzysz na monitor zbudowany w większości z tworzyw sztucznych stanowiących sploty polimerowych łańcuchów z odpowiednimi dodatkami.

Bisfenol A (BPA) jest związkiem organicznym stosowanym do produkcji poliwęglanów oraz żywic epoksydowych o bardzo szerokim spektrum zastosowań. W Unii Europejskiej tolerowana dzienna dawka BPA nie może przekraczać 0,05 mg na kilogram masy ciała.

Są 3 główne sposoby przedostawania się BPA do naszego organizmu: przez układ pokarmowy, oddechowy i skórę. Poliwęglan zawierający bisfenol A stosowany jest do produkcji różnego rodzaju opakowań do przechowywania żywności. Okazuje się, że BPA może być uwalniany z tworzywa, w którego skład wchodzi, szczególnie jeśli opakowanie jest podgrzewane, myte detergentami przed użyciem, czy poddawane rozciąganiu, gnieceniu czy innym mechanicznym obciążeniom. Wtedy BPA może bez problemu przenikać do pokarmu, razem z którym dostaje się do wnętrza naszego organizmu.

Wzór strukturalny (na górze) i wizualizacja 3D bisfenolu A.

Szczególne zagrożenie stanowią puszki z napojami i warzywami. Ich wnętrze pokryte jest żywicą epoksydową zawierającą BPA. Warstwa żywicy ma chronić jedzenie przed bezpośrednim kontaktem z metalem. Przeprowadzone w Kanadzie badania wykazały, że nawet w puszkowanych napojach gazowanych znajdują się mierzalne ilości bisfenolu A.

Narażeni na przyswajanie BPA z powietrza są głównie pracownicy fabryk, gdzie stosuje się ten związek w procesie produkcyjnym. Zawartość bisfenylu A w moczu jednej czwartej pracowników, którzy wzięli udział w badaniu funkcji seksualnych przekraczała 467 mikrogamówg/g (Li, et. al., 2009), co wiązało się z obniżonym libido czy problemami z erekcją większymi, niż u osób mniej narażonych.


Badania pokazały, że niebezpieczeństwo narażenia na działanie bisfenolu A kryje się również w zupełnie niespodziewanym miejscu. Już jakiś czas temu zwrócono uwagę, że kasjerki w supermarketach mają znacznie wyższy poziom BPA w moczu niż inne osoby. Okazuje się, że substancja ta znajduje się na powierzchni papieru do drukarek termicznych. W ten sposób drukowane są paragony, faksy, a także często bilety wstępu czy wydruki z bankomatów.

Dzięki eksperymentom Daniela Zalko i jego zespołu dowiedziono, że BPA może być transportowany, jak również metabolizowany przez skórę. Na początku badania wykorzystano świńskie ucho i oznaczony radioaktywnie BPA. Okazało się, że około 65% tej substancji przeniknęło przez skórę. Następnie zastosowano fragment skóry ludzkiej, oczywiście dużo mniejszy niż ucho świni. Jednak i w tym wypadku ilość bisfenolu A przetransportowana w głąb skóry była porażająca – 46%.

Badacze sugerują, że kasjerki, szczególnie te w ciąży, powinny zachowywać wzmożoną ostrożność choćby poprzez częste mycie rąk. Okazuje się bowiem, że podczas dotykania paragonu suchą, czystą ręką na palcach pozostaje od 0.2 do 6 mikrogramów BPA. Kiedy tę samą czynność wykonamy tłustymi lub mokrymi palcami ilość ta rośnie dziesięciokrotnie, a szkodliwa substancja utrzymuje się na skórze do 2 godzin. Oznacza to, że to co nie zostanie wchłonięte w skórę, możemy z powodzeniem przetransportować w głąb siebie poprzez układ pokarmowy.

W listopadzie 2007 roku Amerykański Departament Zdrowia i Opieki Społecznej opublikował raport, z którego wynika, że noworodki karmione butelką są narażone na największe, w porównaniu do innych grup wiekowych, dzienne spożycie BPA (1-11 mikrogramów na kg masy ciała). W nieco lepszej sytuacją są niemowlaki karmione piersią – 0,2 – 1 mikrograma na kg masy ciała. Istnieje jednoznaczne wyjaśnienie takiego stanu rzeczy. Butelki dla dzieci, łyżeczki, kubeczki, talerzyki czy sztywne elementy smoczków wykonane są często z poliwęglanu, do którego produkcji stosuje się BPA. Niemowlęta i małe dzieci stanowią grupę najbardziej narażoną na działanie bisfenolu A ze względu na niską masę ciała.

Co nam grozi?

Bisfenol A stanowi formę syntetycznego estrogenu (xenoestrogen), co oznacza, że w organizmie człowieka może łączyć się z receptorami odpowiedzialnymi za wiązanie naturalnego estrogenu. Ze względu na to, że BPA „udaje” związek naturalny dla organizmu może być z łatwością akumulowany w tkankach i tłuszczach, skąd następnie jest stopniowo uwalniany. Od 2008 roku coraz więcej mówi się na temat negatywnego wpływu BPA na organizm człowieka. Potwierdzają to kolejne wyniki badań.

Z wiadomych względów większość badań nad szkodliwością BPA prowadzi się na zwierzętach, jednak z wielu lat doświadczeń wynika, że to co szkodzi laboratoryjnym szczurom szkodzi też człowiekowi.

Na podstawie najnowszych badań można sporządzić pobieżną listę dolegliwości bezpośrednio związanych z obecnością BPA w organizmie.

– otyłość (Elobeid, Allison, 2008)
– zaburzenia działania systemu dopaminergicznego (Tanida, et. al., 2009)
– zaburzenia funkcjonowania hormonów tarczycy (Kashiwagi, et. al., 2009)
– zwiększone ryzyko zachorowania na raka (Soto, Sonnenschein, 2010).
– zwiększone ryzyko zachorowania na raka piersi (Fernandez, Russo, 2009)
– przyspieszenie wzrostu i przerzutów nerwiaka płodowego (Zhu, et. al. 2010)
 – zaburzenia libido i problemy z erekcją (Li, et. al., 2009)
– zwiększone ryzyko zachorowania na raka prostaty (Prins, Tang, Belmonte, Ho, 2008)
– tłumienie metylacji DNA (Bagchi, Debasis, 2010)

I wiele, wiele innych…

Co robić?

Jedynym sposobem aby ograniczyć kontakt z bisfenolem A jest unikanie produktów, które zawierają ten związek.

Przede wszystkim, jeśli jesteś mamą, tatą, ciocią lub wujkiem słodkiego malucha zwracaj uwagę na oznaczenia wytłoczone na produktach z tworzyw sztucznych. BPA może być uwalniany z produktów wykonanych z PVC oraz z poliwęglanów. Elementy, które dziecko może ssać, gryźć, lizać czy po prostu wsadzać do ust NIE powinny być oznaczone w sposób widoczny po prawej stronie. Bezpiecznym dla dzieci tworzywem jest polipropylen, a na butelkach czy zabawkach z tego materiału zobaczycie znak widoczny poniżej po lewej.

Ważne jest by zwracać uwagę w co zapakowane jest jedzenie, które na co dzień kupujemy, oraz w czym przechowujemy je w domu. Niedopuszczalne jest podgrzewanie w mikrofalówce jedzenia w pojemnikach wykonanych z tworzyw oznaczonych wspomnianymi symbolami 03 PVC oraz 07 O.

Nie polecam również warzyw ani napojów z puszki. Jeśli jednak nie da się ich całkowicie wyeliminować trzeba pamiętać, aby po otwarciu puszki nie przechowywać w niej np. kukurydzy. Przełożenie jej do szklanej miseczki nie zajmie wiele czasu, a może zaoszczędzić kilku mikrogramów BPA w Twoim organizmie.

Przez pryzmat ostatnich odkryć mycie rąk przybiera nowy wymiar. Nie tylko chroni nas przed szkodliwymi mikroorganizmami, ale pozwala również pozbyć się z opuszków palców BPA zdobytego przez dotykanie paragonu lub wydruku z bankomatu. Jeśli pracujesz w sklepie myj ręce przy każdej możliwej okazji.

Co dalej?

Oznakowanie bisfenolu A: Szkodliwy (Xn)

W 2003 roku wyprodukowano 6 miliardów ton bisfenolu A dzięki czemu zasłużył sobie na miano substancji o największej wielkości produkcji. W kwietniu bieżącego roku The Times napisał, że BPA wykryto w próbkach moczu 93% przebadanych Amerykanów  powyżej szóstego roku życia.

W 2008 roku eksperci z Unii Europejskiej stwierdzili, że poprawne użytkowanie produktów zawierających BPA nie stanowi zagrożenia dla zdrowia i życia konsumentów. Pomimo licznych głosów krytyki ze świata nauki Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności nie zmniejszył dopuszczalnej dziennej dawki BPA ani nie wprowadził żadnych restrykcji w stosunku do producentów tworzyw sztucznych.

Jako podsumowanie niech posłuży cytat ze wspomnianego artykułu The Times: Jeśli nie masz BPA w swoim organizmie, nie żyjesz w świecie współczesnym.
ResearchBlogging.org

Więcej informacji:
Zalko D, Jacques C, Duplan H, Bruel S, & Perdu E (2010). Viable skin efficiently absorbs and metabolizes bisphenol A. Chemosphere PMID: 21030062
Li D, Zhou Z, Qing D, He Y, Wu T, Miao M, Wang J, Weng X, Ferber JR, Herrinton LJ, Zhu Q, Gao E, Checkoway H, & Yuan W (2010). Occupational exposure to bisphenol-A (BPA) and the risk of self-reported male sexual dysfunction. Human reproduction (Oxford, England), 25 (2), 519-27 PMID: 19906654
Braun, J. M. et al. (2010) Variability and Predictors of Urinary Bisphenol A Concentrations during Pregnancy. Environ. Health Perspect. online publication doi:10.1289/eph.1002366
Cressey, D. (2010). Bisphenol A goes through the skin Nature DOI: 10.1038/news.2010.581
www.sciencenews.org
www.nature.com
Print Friendly, PDF & Email

O autorze

Agata Kukwa

Absolwentka Wydziału Chemicznego Politechniki Gdańskiej. Magister technologii ochrony środowiska, inżynier ochrony i zarządzania środowiskiem. Obecnie doktorantka w Katedrze Informatyki Ekonomicznej na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego. Interesuje się nowymi technologiami oraz stymulowaniem działalności innowacyjnej w Polsce.

  • Pingback: Tweets that mention badania.net » Zatruwa Cię bisfenol A -- Topsy.com()

  • Pingback: Pieniądze na całym świecie skażone BPA | badania.net()

  • Pingback: Jak się kwiecie w domu trzyma | czysty jak łza()

  • Pingback: Niechciany składnik dziecięcej butelki / BPA-awareness needed | Zmiana Perspektywy()

  • Szymon

    A czy pracując w fabryce która taki papier (termiczny) przetwarza, mona traktować jako pracę w warunkach szczególmych :-)

  • Pingback: Pojemniki na żywność Sistema | Wulkan Smaku()

  • Klablajf

    6 miliardów ton bisfenolu A- poco to na planecie?Energia Elektryczna nie służy do wytwarzania zagłady- a Ci, którzy uważają, że służy- są kosmitami na Ziemi.

  • gściówka

    Ja robię sobie regularnie wywary z paragonów do picia.

  • Beata

    Mam pytanie odnośnie odznaczeń, czy mogłabym liczyć na odpowiedź? Oznaczenie 7 i 03 to plastiki zawierające BPA? Spotkałam się w sieci z informacją że te z siódemka to właśnie te bezpieczne, więc jak to jest? Będę wdzięczna za odpowiedź, ponieważ mam małe dziecko, większość pampersów, chusteczek nawilżanych ma oznaczenie 7 właśnie…

  • prefixus

    Poniżej 2 cytaty z opinii EFSA(European Food Safety Authority):
    „21 stycznia 2015 r. EFSA dokonała ponownej oceny narażenia na bisfenol A (BPA) oraz jego toksyczności.
    Eksperci stwierdzili, że przy obecnie przyjętym poziomie narażenia BPA nie stanowi
    zagrożenia dla zdrowia dla żadnej grupy wiekowej (w tym dla nienarodzonych dzieci,
    niemowląt i młodzieży). Narażenie poprzez dietę oraz z innych źródeł – tzw. narażenie
    całkowite (dieta, pył, kosmetyki i papier termiczny) ma wartość poniżej bezpiecznego
    poziomu, tj. tolerowanego dziennego pobrania (TDI – Tolerable Daily Intake).”

    Oraz na temat dawek BPA przyjętych jako normy:

    „Pomimo, że wyniki uzyskane dzięki nowym danym i udoskonalonej metodologii skłoniły
    ekspertów do zredukowania bezpiecznego poziomu BPA z 50 µg/kg masy ciała /dzień do
    4 µg/kg masy ciała/dzień, najwyższe wartości narażenia poprzez dietę i z innych źródeł
    zostały oszacowane na od trzech do pięciu razy niższe w porównaniu z nową wartością TDI. ”

    Oznacza to że korzystając bez obaw z produktów wytwarzanych z użyciem BPA nie ma powodu do obaw ponieważ dawki przyjmowane są wciąż niższe niż bardzo rygorystyczne normy ustalone przez prawdziwych naukowców.

    Nie pozwólmy sobą manipulować, H2O(woda) w wysokich dawkach też jest niebezpieczna, a nawet śmiertelna. (patrz dwuwodorek tlenu)

  • Agata

    ło matko moja!! Jesteśmy już tak zatruci,że już święty Boże nie pomoże,. Tego nie da się uniknąć!! Od tego nie da się już uciec. Kiedyś mleko,śmietana były w szklanych butelkach. Dzieci bawiły się drewnianymi zabawkami. Mydło szare do mycia. Balsamów do ciała nie było. Krem….hm….chyba nivea, pani Walewska w szklanym słoiczku…..ach można tak bez końca wymieniać te luksusy. Ludzie żyli, radośc była, celulitu nie było, bez komórek się obeszło….szkoda,szkoda….. Przecież komórka też jest po części plastikowa:( Klawiatura z której piszę też!! Pozdrawiam wszystkich.

  • Stary alarm…
    Kiedyś przeglądnąłem sobie listę rzeczy które mnie otaczają, aby usunąć z mojego otoczenia wszystko co potencjalnie jest dla mnie szkodliwe, musiał bym praktycznie cofnąć się do epoki kamienia…. bez gwarancji powodzenia.

  • cezar

    zamontowałem całą instalację wody pitnej rurkami PEX inwestor doczytał o tym paskudztwie ..
    będzie dym.

  • Karolina

    Lista dolegliwości jest imponująca… strach się bać gdzie jeszcze kryje się bisfenol i inne szkodliwe związki!!! Czy ktoś czytał coś na temat bisfenolu używanego w stomatologii?

  • ja

    Kobieto, trzeba odróżniać miliardy od milionów. 6 miliardów ton wyprodukowane rocznie??? Tyle to chyba nawet węgla się nie kopie. Trzeba poprawić swoją wiedzę z angielskiego/ amerykańskiego i dopiero potem brać się za kopiowanie.

  • Pingback: Autyzm po szczepieniach? Encefalopatia po szczepieniu MMR? – fakty i dowody naukowe dt. zjawiska „Autyzmu poszczepiennego” | Szczepić czy Nie?()

  • 10x!

  • Paweł Bosky

    Mrożonki są w woreczkach z bisfenolem oznaczanych 07 O