Agnieszka_lys

Kim są sprawcy przestępstw seksualnych?

Stereotypowy gwałciciel to zwyrodnialec zaczajony w krzakach, czyhający na obce kobiety. Tymczasem szacuje się, że ok. 80% gwałcicieli to osoby znane ofierze (zob. raport fundacji Ster na temat przemocy seksualnej w Polsce). Jon Krakauer w książce "Missoula: gwałty w amerykańskim miasteczku uniwersyteckim" podkreśla, że wielu gwałcicieli miało na co dzień opinię dobrych synów, kolegów i studentów, a wieść o ich czynach budziła szok i niedowierzanie otoczenia. Czym zatem charakteryzują się sprawcy tego typu przestępstw?

Jakie postawy sprzyjają obwinianiu ofiar zgwałceń?

Pół roku temu, 15 października 2017 roku, wkrótce po tym, jak 29 aktorek oskarżyło amerykańskiego producenta filmowego Harveya Weinsteina o molestowanie seksualne, aktorka Alyssa Milano za pomocą Twittera zachęciła kobiety, które doświadczyły molestowania bądź przemocy seksualnej, by umieściły wpis z hashtagiem #MeToo. W ciągu zaledwie 24 godzin na Facebooku pojawiło się 12 milionów postów z tym hashtagiem, napisanych przez 4,7 mln osób.

Akcja zapoczątkowała ożywioną, trwającą do dziś dyskusję na temat molestowania seksualnego i przemocy seksualnej. Nie zabrakło głosów krytykujących kobiety, które podzieliły się swoimi doświadczeniami. Słynna francuska aktorka Catherine Deneuve podpisała się pod listem otwartym, w którym molestowanie zostało przedstawione jako element wolności seksualnej mężczyzn, a w Polsce piosenkarka Doda stwierdziła, że molestowane aktorki same się na to godziły. Zarówno molestowanie seksualne, jak i przemoc seksualna, w tym jej najcięższa forma - zgwałcenie, są tematem wielu obiegowych opinii, opisanych w literaturze naukowej jako mity na temat zgwałceń (ang. rape myths).

Czy da się żyć szczęśliwie w związku niemonogamicznym?

Wzorzec małżeństwa jako dwuosobowego związku kobiety i mężczyzny nie jest wcale uniwersalny i ponadkulturowy. W społecznościach zamieszkujących Himalaje związek jednej kobiety z kilkoma mężczyznami nie należy do rzadkości, w północnych Indiach czy dorzeczu Amazonki mężczyźni nieraz mają po kilka żon. W kulturze euroatlantyckiej wyłączność od lat jest uznawana za fundament zdrowego związku, obecnie jednak coraz częściej mówi się o modelach związków, które jej nie zakładają, czyli tzw. konsensualnej niemonogamii (consensual non-monogamy). Wiedza i zgoda wszystkich stron na taki układ odróżnia konsensualną niemonogamię od zdrady występującej w związkach zorientowanych na monogamię.

Czy wiara w sprawiedliwość świata jest pozytywna?

Klęski i nieszczęścia zdarzają się ludziom złym, a żeby mieć udane życie, wystarczy czynić dobrze… Czyż to nie jest pokrzepiająca wizja świata? Niestety, badania wskazują, że wiara w sprawiedliwość świata może być źródłem rozmaitych zniekształceń poznawczych, szkodliwych m.in. dla ofiar przemocy seksualnej.

Przegląd wcześniejszych badań ilustruje, że wiara w sprawiedliwość świata może przyczyniać się do popierania niektórych rodzajów stereotypów, np. biedy jako rezultatu lenistwa i roszczeniowości, czy HIV jako kary za rozwiązły styl życia (Mackie, Hamilton, Susskind i Rosselli, 1999). Badacze z Uniwersytetu w Göteborgu pod przewodnictwem Leifa Strömwalla postanowili zmierzyć się z powiązaniami między wiarą w sprawiedliwość świata a obwinianiem ofiar zgwałceń. W badaniu wzięło udział 166 osób z różnych grup wiekowych (od 15 do 84 lat). Każda z osób badanych miała za zadanie przeczytać opis zgwałcenia. Opisy różniły się między sobą jedynie osobą sprawcy: dotyczyły gwałtu dokonanego przez osobę obcą (stranger rape), przez znajomego ofiary (acquaintance rape), przez osobę, z którą ofiara poszła na randkę (date rape) lub partnera/ małżonka ofiary (marital rape). Następnie miały za zadanie ocenić, w jakim stopniu ofiara przyczyniła się do tego, co ją spotkało. Wszyscy badani wypełniali również skalę sprawdzającą poziom wiary w sprawiedliwość świata. Okazało się, że wiara w sprawiedliwość świata szła w parze z obwinianiem ofiar i dotyczyło to wszystkich rodzajów gwałtów!

Przez ciernie do gwiazd? O wzroście potraumatycznym wśród pacjentów z HIV

Nie od dziś wiadomo, że traumatyczne wydarzenia, jak np. wypadki komunikacyjne, doświadczenie przemocy, czy zagrażająca życiu choroba, mają szereg negatywnych konsekwencji dla zdrowia psychicznego. Amerykańscy badacze, Richard Tedeschi i Lawrence Callhoun (2004), opisują jednak odwrotne, na pierwszy rzut oka paradoksalne zjawisko, zwane wzrostem potraumatycznym (post-traumatic growth, PTG), które definiują jako zespół pozytywnych zmian w relacjach z innymi, postrzeganiu samego siebie i przekonaniach na temat życia, przybierający postać większego doceniania życia i otwartości na duchowość, co może wynikać z prób poradzenia sobie z traumatycznym lub silnie stresującym wydarzeniem.

Czy monogamia chroni przed infekcjami przenoszonymi drogą płciową?

W pierwszej chwili odpowiedź na to pytanie może wydawać się twierdząca, jednak po przyjrzeniu się wynikom badania przeprowadzonego pod kierunkiem Terri Conley (2012) z University of Michigan okazuje się, że wcale nie jest to oczywiste. Badacze porównali zachowania seksualne osób dopuszczających się zdrad w związkach monogamicznych i osób praktykujących konsensualną niemonogamię.

Obecnie, gdy ludzie zawierają małżeństwa coraz później, a wskaźniki rozwodów rosną od kilku lat, część osób poszukuje innych modeli relacji niż tradycyjny, monogamiczny związek (zob. np. Grunt-Mejer, 2014). Do takich modeli należą otwarte związki, swinging i poliamoria. W otwartych związkach partnerzy pozwalają sobie nawzajem na kontakty seksualne z innymi osobami, najczęściej bez udziału partnera. Swinging oznacza wymianę partnerów seksualnych, często w rozrywkowej atmosferze i w czasie imprez przeznaczonych do tego rodzaju aktywności. W poliamorii natomiast nacisk położony jest na więzi uczuciowe. Poliamoria dopuszcza możliwość bycia w kilku związkach jednocześnie, za wiedzą i zgodą wszystkich zainteresowanych osób. Tego typu relacje występują w literaturze naukowej pod wspólnym mianem konsensualnej niemonogamii (consensual non-monogamy) bądź ustalonej niemonogamii (negotiated non-monogamy).

Uważaj na te słowa! O problematycznych terminach psychologicznych

W nauce bardzo ważna jest precyzja pojęć. Tymczasem wielu ludzi popełnia błędy zwane jingle i jangle fallacy. Pierwszy z nich polega na określaniu różnych konstruktów tym samym terminem, drugi, przeciwnie - na określaniu tego samego konstruktu różnymi terminami. Zespół naukowców z USA postanowił zaradzić tym błędom tworząc listę pięćdziesięciu najbardziej problematycznych terminów psychologicznych, które często pojawiają się w mediach i literaturze naukowej.

Twórcy listy wskazują na wszechobecność tych terminów i błędne ich używanie także przez nauczycieli akademickich. Badacze wyodrębnili terminy nieprecyzyjne i wprowadzające w błąd, terminy powszechnie nadużywane, terminy wieloznaczne, oksymorony i pleonazmy. Wśród nieprecyzyjnych i wprowadzających w błąd terminów badacze umieszczają m.in. takie pojęcia, jak:

Zdrowe odżywianie chroni przed depresją?

O depresji coraz więcej mówi się w mediach, dzięki czemu coraz więcej osób wie, że nie jest to po prostu zwyky smutek, a poważna choroba, której zwalczanie wymaga pomocy psychiatry i psychoterapeuty. Jednak, jak stwierdził ojciec medycyny, Hipokrates, „lepiej zapobiegać, niż leczyć”. Czy istnieją jakieś sposoby na zmniejszenie ryzyka wystąpienia depresji? Wyniki badań hiszpańskich naukowców sugerują, że istnieje związek między dietą, stylem życia oraz ryzykiem wystąpienia depresji.

Do udziału w badaniu zaproszono osoby bez stwierdzonych zaburzeń depresyjnych. Ostatecznie próba wyniosła ponad 15 tysięcy absolwentów hiszpańskich szkół wyższych. Osoby badane wypełniały kwestionariusz dotyczący preferencji żywieniowych - musiały określić częstotliwość spożycia 136 produktów w ciągu ostatnich dwóch lat. Przez 10 lat, co 2 lata, powtarzano badanie preferencji żywieniowych, oraz pytano o wystąpienie epizodu depresji (stwierdzonego przez psychiatrę) bądź zażywanie leków antydepresyjnych w ciągu ostatnich 2 lat. Pytano również o dane demograficzne oraz styl życia - palenie tytoniu, aktywność fizyczną i zażywanie suplementów diety.

Efekt Matyldy

W 1892 roku brytyjski psychiatra James Crichton-Browne donosił o wyodrębnieniu nowego zaburzenia psychicznego występującego wyłącznie u kobiet - anorexia scholastica, będącego skutkiem nadmiernie intensywnej edukacji. Owa przypadłość miała charakteryzować się nie tylko zaburzeniami odżywiania, ale także wieloma innymi dolegliwościami, jak melancholia czy nawracające bóle głowy. Na przełomie XIX i XX wieku ambitne kobiety traktowano ze sporą nieufnością, zdaniem Zygmunta Freuda, ambicje naukowe i zawodowe były przejawem zazdrości kobiet o penisa.

Złudzenie ponadprzeciętnej wiedzy

Wśród kierowców proszonych o ocenę swoich umiejętności, aż 80 procent ankietowanych zalicza siebie do górnych 30%. Każdy z nas miał pewnie w swoim życiu wątpliwą przyjemność spotkać kogoś mocno na wyrost przekonanego o swojej wiedzy i kompetencjach. Psychologowie określają takie objawy efektem Krugera-Dunninga. Profesorowie Justin Kruger i David Dunning, których nazwiskami określono ów efekt, dowiedli, że osoby, które niewiele wiedzą o danej dziedzinie, przeceniają zasób swojej wiedzy na ten temat. Co ciekawe, osoby, które wiedzą więcej od nich, nie doceniają swojej wiedzy. Badania przeprowadzone wśród studentów lotnictwa z Southern Illinois University potwierdzają występowanie tego złudzenia również wśród specjalistów awiacji.