Konrad Bocian

Dlaczego psychologia jest nauką? cz. 2 – psychologia naukowa

Z pierwszej części cyklu wiemy, że opieranie sądów na zdrowym rozsądku do najlepszych rozwiązań nie należy. Jednak komu mamy ufać, jeśli nie własnemu rozumowi? Odpowiedź jest banalnie prosta: naukowcom. Owszem metody, którymi się posługują nie zawsze są doskonałe, jednak system naukowy posiada wyjątkową umiejętność samonaprawy, która prędzej czy później eliminuje teorie nieprawdziwe.

Metoda naukowa lub poznanie naukowe kieruję się trzema celami, które wyznaczają kierunki i zakres postępowania naukowców na całym świecie. Pierwszy z nich to opisywanie rzeczywistości w sposób obiektywny, trafny i rzetelny (funkcja deskryptywna). Drugim zadaniem nauki jest wyjaśnienie tego co opisała, czyli zrozumienie związku przyczynowo - skutkowego (funkcja eksplanacyjna). Od naukowców wymaga się także przewidywania, które pozwalają planować przyszłość (funkcja predyktywna). Dodatkową funkcją jaką muszą pełnić badania z zakresu psychologii jest pragmatyzm. Musimy po prostu wiedzieć jak uzyskany wynik pozwoli rozwiązać konkretny problem.

Czy rozmiar ma znaczenie?

W życiu każdego młodego chłopca przychodzi moment w którym za pomocą linijki lub miarki mierzy swojego penisa. Z czasem jak większość mężczyzn żyje w przekonaniu, że rozmiar przyrodzenia jest wprost proporcjonalny do przyjemności jaką może dać kobiecie. Na szczęście w 2002 roku zadano kobietom fundamentalne pytanie: czy rozmiar penisa ma znaczenie?

Doktor Francken oraz jego współpracownicy poprosili 375 aktywnych seksualnie kobiet po porodzie o wypełnienie kwestionariusza. Zadane przez badaczy pytania dotyczyły funkcjonowania seksualnego kobiet oraz wagi jaką przypisują wielkości penisa partnera.

Dlaczego psychologia jest nauką? cz. 1 – psychologia potoczna

Rozpoczynamy cykl, który odsłoni przed Wami tajemnice psychologii naukowej. Nie jest to zadanie łatwe, ponieważ każdy w pewnym sensie jest psychologiem. W końcu jest to dziedzina nauki, której podstawowym zagadnieniem jest człowiek i jego zachowanie (Tomaszewski, 1975). Stąd pewnie przekonanie, że ufając zdrowemu rozsądkowi, jesteśmy w stanie bezbłędnie zrozumieć ludzką naturę.

Niestety opieranie sądów na zdrowym rozsądku do najlepszych metod nie należy i z nauką niewiele ma wspólnego. Na początku musimy wiedzieć co dzieli logikę i rozsądek dzięki wikipedii:

Patrz politykom na ręce!

Z wielu powodów jednym politykom ufamy bardziej, a innym mniej, co w pewien sposób odzwierciedlają sondaże zaufania. Jednak koniec końców i tak wiemy, że władza często mija się z prawdą lub mówi to, co chcielibyśmy usłyszeć. Możemy jednak sprawdzić co czuje polityk, mówiący o ważnych dla społeczeństwa problemach. Wystarczy obserwować, którą ręką gestykuluje.

W wielu kulturach i językach dobre rzeczy powiązane są z prawą stroną, a złe z lewą. Dlatego mówimy o dobrym przyjacielu „moja prawa ręka”, a o osobie z zasadami „prawy człowiek”. Jednak gdy mamy do czynienia z fajtłapą powiemy, że „ma dwie lewe ręce”, a jak kupimy podróbkę, ktoś może zarzucić nam kupno „lewego towaru”.

Gdzie ten faul?!

Mistrzostwa Świata w piłce nożnej za nami.  Zawody o tej randze zawsze wiążą się wieloma emocjami, a tych w Afryce nie brakowało. Nie uznane bramki, niesprawiedliwie przyznane rzuty karne lub kontrowersyjne faule to jedne z wielu błędów jakie mogą popełnić sędziowie podczas meczu. Już na samą myśl o Howardzie Webbie, polskim kibicom zaciskają się pięści. Tym ciekawsze więc wydają się  wyniki eksperymentu związanego z jednym z podstawowych błędów percepcyjnych. O tym jak bardzo o wyniku spotkania może zaważyć podyktowanie rzutu wolnego lub karnego nikogo nie trzeba przekonywać. Trudniej wyjaśnić, że błąd popełniony przez sędziego może wynikać  z kultury, w której się wychował. Okazuje się, że nauka czytania od lewej do prawej strony wpływa na sposób w jaki spostrzegamy oraz rozumiemy wydarzenia zachodzące w świecie.

Mit Mehrabiana

Albert Mehrabian to emerytowany profesor psychologii Uniwersytetu Kalifornijskiego. W latach 60 jako młody doktor zafascynowany był komunikacją międzyludzką oraz jej werbalną i niewerbalną formą. By sprawdzić swoje założenia, zaprojektował dwa eksperymenty, które na zawsze wpisały się w karty historii psychologii, samemu Mehrabianowi zapewniły światową sławę. Do dziś jego odkrycie znane jest jako reguła 7% - 38% - 55%.

Lesbijkę rozpoznasz po twarzy

Spostrzeganie tak oczywistych cech jak rasa, płeć czy wiek raczej nie zaskakuje. Co innego orientacja seksualna. W serii trzech eksperymentów Nicholas Rule oraz jego współpracownicy wykazali, że bez wskazówek w postaci fryzury, makijażu, a nawet brwi, twarz oraz same oczy, pozwalają wyłuskać informację na temat seksualnych preferencji. 

W literaturze anglojęzycznej możemy spotkać się ze słowem „gaydar”, które odnosi się do intuicyjnej umiejętności rozpoznawania orientacji seksualnej. Gdy chwilę o niej pomyślimy, łatwo dojść do wniosku, że gesty,ubiór oraz sposób zachowania może wiele powiedzieć na temat seksualnych zainteresowań drugiej osoby. Tak więc ciężko uznać, że jest to wyjątkowa umiejętność wybranych osób. Okazuje się, że w sposób automatyczny i z dużą precyzją jesteśmy w stanie określić orientację seksualną kobiet i mężczyzn. Wspomniany już Nicholas Rule w 2008 roku (Rule & Ambady, 2008) udowodnił, że ludzie potrafią oszacować czy mężczyzna jest hetero czy homoseksualny wyłącznie na podstawie twarzy widzianej przez 50 milisekund (1 ms = 0,001 s)! 

Sprawiedliwość w okresie dojrzewania

Dorośli wiedzą, że świat do sprawiedliwych miejsc nie należy i potrafią znaleźć wiele konkretnych powodów usprawiedliwiających brak równości społecznej. Jednym z nich jest praca oraz wkładany w nią wysiłek. Jednak czy podobnie myślą dzieci? Ingvild Almas oraz jej zespół zbadali w jaki sposób rozwija się akceptacja nierówności w wieku od 10 do 18 lat.

Wcześniejsze badania jasno wykazały, że osoby dorosłe uważają pewne nierówności społeczne za całkowicie sprawiedliwie. Swoje decyzje uzależniają oczywiście od indywidualnego wysiłku oraz efektywności, która decyduje o nierównym podziale dóbr. Co ciekawe w przypadku gdy nierówność wynika ze zwykłego łutu szczęścia – wygrana w totolotka – osoby dorosłe nie są już tak zgodne.

Film Dove chroni nastolatki przed szkodliwymi porównaniami z modelkami

Film Dove Evolution obejrzało dzięki YouTube ponad 11 milionów użytkowników. Był to chyba pierwszy i jedyny moment w nowoczesnej historii, kiedy firma kosmetyczna ukazała prawdziwe oblicze promowanego przez siebie piękna. Niestety oprócz  medialnego szumu, niewiele zmieniło się w przemyśle kosmetycznym, a firma Dove myślała o wycofaniu się z kampanii. Film wraca do łask dzięki Emmie Halliwell i jej kolegom. Badacze postanowili sprawdzić czy wideo obnażające prawdę o reklamowym pięknie, może chronić nastolatki przed groźnymi dla samooceny porównaniami z chudymi modelkami.

Botox paraliżuje nie tylko mięśnie

Jad kiełbasiany to popularna w medycynie kosmetycznej toksyna wykorzystywana do redukcji zmarszczek mimicznych. Jej działanie jest dość brutalne, ponieważ prowadzi do czasowego paraliżu mięśni twarzy, powstrzymując skórę przed tworzeniem niepożądanych fałdek. Eksperyment Davida Havasa oraz jego kolegów wykazał, że używanie Botoxu prowadzi do poważnego ograniczenia możliwości rozpoznawania emocjonalnego języka jakim posługujemy się na co dzień.

Trzy najważniejsze mięśnie twarzy, które pozwalają wyrażać emocje to: corrugator (mięsień marszczący brwi), zygomaticus (mięsień jarzmowy większy) oraz orbicularis oculi (mięsień okrężny oka). Bez ich prawidłowego działania, wyrażenie podstawowych emocji złości, szczęścia czy smutku byłoby niemożliwe.