Wojciech Dragan

Jakie czynniki warunkują kształtowanie się orientacji seksualnej?

Kwestia orientacji seksualnej, jej źródeł i uwarunkowań, jest w Polsce od pewnego czasu przedmiotem gorącej debaty publicznej. W większości dyskusje te prowadzone są w oderwaniu od zgromadzonej na ten temat wiedzy lub bazują na przekonaniach moralnych dyskutantów. W przestrzeni publicznej pojawiają się opinie dotyczące swoistej „mody” na przynależność do orientacji mniejszościowej (homoseksualnej, biseksualnej) czy możliwości swobodnego „wyboru” swoich preferencji w tym zakresie w ciągu życia. Swoistą odmianą tego typu argumentacji jest również podniesiona do pozycji aktów prawnych próba obrony lokalnych społeczności przed tak zwaną „ideologią LGBT”. To określenie według osób, które się nim posługują, odnosi się do zbioru działań organizacji skupiających przedstawicieli grup mniejszościowych mających na celu demoralizację osób młodych (w domyśle skłaniającą ich do zmiany orientacji seksualnej).

O genetycznych podstawach uzależnienia od alkoholu

Dzisiejszy wpis dotyczy genetycznych uwarunkowań uzależnienia od alkoholu oraz zastosowania podejścia analitycznego o nazwie randomizacja mendlowska. Okazją zaś niedawna publikacja w Nature Neuroscience autorstwa Zhou i współpracowników (https://go.nature.com/2XbeodC).

Wspomniani badacze dokonali meta-analizy całościowych genomowych badań asocjacyjnych (GWAS) dla uzależnienia i problemowego używania alkoholu. Analizy objęły łącznie dane genetyczne i fenotypowe pochodzące od ponad 435 tysięcy osób pochodzenia europejskiego. Wśród genów powiązanych z alkoholizmem znalazły się dobrze już znane nauce — jak te kodujące podjednostki dehydrogenazy alkoholowej, odpowiedzialnej za przekształcanie etanolu w aldehyd octowy, ale również takie, które nie były dotychczas wiązane z tym fenotypem. Wśród tych ostatnich znalazł się na przykład gen fukozylotransferazy 2 (FUT2), którego zmienność jest związana z podatnością na zakażenie różnymi patogenami np. bakterią Helicobacter pylori czy ze skłonnością do wystąpienia choroby Crohna (https://bit.ly/2yE8iZI).

Korelacja genotypu i środowiska

W powszechnym mniemaniu wpływy genotypu i szeroko rozumianego środowiska na fenotyp są od siebie niezależne. Nic bardziej mylnego. Te dwie siły oddziałują na siebie na wiele różnych sposobów. Dzisiejszy wpis poświęcony jest jednemu z nich — korelacji genotypu i środowiska.

Wyróżnia się trzy rodzaje tego zjawiska. Korelacja pasywna ma miejsce, gdy przekazowi genetycznemu warunkującemu jakąś cechę towarzyszą warunki środowiskowe sprzyjające jej rozwojowi. Na przykład bardzo inteligentni rodzice będą przekazywać swojemu dziecku „sprzyjające” wysokiemu IQ geny, ale jednocześnie poprzez odpowiednie warunki środowiskowe zapewnią mu stymulację intelektualną. Korelacja aktywna ma miejsce w sytuacji, w której jednostka aktywnie poszukuje środowiska wzmacniającego jego genetycznie uwarunkowane właściwości. Na przykład osoba posiadająca genetyczną skłonność do podejmowania ryzyka wyszukiwać będzie takie aktywności, które jej tego typu doznania zapewnią. Ostatni z wyróżnianych rodzajów korelacji genotypu i środowiska określany jest jako reaktywna. Ogólnie opisuje ona sytuacje, w których środowisko zwrotnie reaguje na genetycznie uwarunkowane cechy jednostki, osłabiając je lub wzmacniając.

Co wiadomo o genetycznych podstawach spektrum autystycznego?

Co wiadomo o genetycznych podstawach spektrum autystycznego? Stosunkowo dużo, lecz nadal wiele jest do odkrycia. Ale od początku. Spektrum autystyczne (ASD) to całościowe zaburzenie rozwoju, które według klasyfikacji amerykańskiej DSM-5 opiera się o istnienie dwóch osiowych grup objawów: (1) utrzymujących się deficytów w komunikacji społecznej i interakcjach społecznych w różnych kontekstach; oraz (2) ograniczonych, powtarzających się wzorców zachowań, zainteresowań lub działań. W różnych badaniach wykazano, że odziedziczalność spektrum autystycznego wynosi pomiędzy 40 a 80%, przy czym współczesne podejście zakłada kształtowanie się tego fenotypu w toku interakcji genotypu i różnych czynników środowiskowych (Chaste & Leboyer, 2012; o odziedziczalności pisałem tutaj: https://bit.ly/2Pq6tVM).

Inteligencję dziedziczy się wyłącznie po matce? Nie!

W sprawie rzekomo najnowszych odkryć dotyczących genetyki inteligencji pojawia się ostatnio wiele przekłamań. W największym skrócie, doniesienia te wskazują na rolę genów położonych na chromosomie X, uaktywniających się tylko wtedy, gdy zostaną odziedziczone od matek. Przy okazji, w tych samych notkach przeczytać można o tym, że inteligencja dziedziczona jest w 40-60 procentach.

Zacznijmy tym razem od końca. Zakres od 40 do 60 procent odnosi się do odziedziczalności inteligencji. Wskaźnik ten nie mówi nam w jakim stopniu dana cecha jest dziedziczona u konkretnej osoby. Odziedziczalność wyjaśnia jedynie różnice w populacji. Pisząc o tym, że inteligencja jest odziedziczalna w 50 procentach mam na myśli to, że wszelkie różnice pomiędzy osobami z określonej populacji w zakresie tej cechy wynikają w 50 procentach z wpływu genetycznego.

Biologiczne podstawy orientacji seksualnej u mężczyzn

Ostatni miesiąc przyniósł dwie ciekawe publikacje dotyczące biologicznych podstaw orientacji seksualnej u mężczyzn. Słysząc jęk rozczarowania Czytelniczek od razu wyjaśniam, że fenomen ten jest trudniejszy do badania u kobiet, a sama seksualność płci żeńskiej wydaje się o wiele bardziej skomplikowana niż u mężczyzn (mechanizmy kształtowania się preferencji seksualnych u obydwu płci też są najprawdopodobniej różne) [1]. Wspomniane przeze mnie dwa teksty to artykuł Sandersa i współpracowników, który ukazał się w Scientific Reports [2] oraz publikacja Bogaerta ze współpracownikami [3] (w tym z Malviną Skorską, doktorantką głównego autora, która jak się Czytelnicy domyślają jest polskiego pochodzenia), który pojawił się w Proceedings of the National Academy of Science of the USA.