Psychologia

Czy cena obiektu wpływa na postrzeganie jego atrakcyjności?

Czynnikami wpływającymi na zakup danego produktu mogą być: kraj pochodzenia, trafna reklama medialna lub marka. Większość konsumentów ocenia jednak produkt na podstawie ceny (niska cena-większa dostępność). Z drugiej strony ludzie często opierają się na schemacie cena-jakość (im wyższa cena tym wyższa jakość), co zwiększa pożądanie wobec danego produktu. Grono konsumenckie często argumentuje powód takiego przekonania tłumacząc że wytworzenie produktu wysokiej jakości jest przecież powiązane z wyższymi kosztami produkcji (jakość użytych materiałów, czas i jakość pracy, ogólny wysiłek itd.).

Czy uśmiech jest przejawem głupoty?

Co oznacza nasz uśmiech? Czy na jego podstawie można ocenić inteligencję? Czy ta ocena zależy od naszej kultury? Czy też jest uniwersalna? Na te pytania próbują odpowiedzieć Kuba Kryś i Karolina Hansen, badając różnice kulturowe w postrzeganiu inteligencji i szczerości osób uśmiechniętych i nieuśmiechniętych. Celem ich badania jest sprawdzenie czy w różnych kulturach inteligencja i szczerość osób uśmiechniętych i nieuśmiechniętych jest postrzegana inaczej. Czy uśmiech jest interpretowany korzystnie czy niekorzystnie? Czy płeć wpływa na ocenę inteligencji oraz szczerości?

Seniorzy - altruiści

Negatywne stereotypy krążące wokół starości przedstawiają ludzi starych m.in. jako osoby zgorzkniałe, nieszczęśliwe, złośliwe, biedne, niezaangażowane, mało aktywne społecznie, skąpe czy chciwe. Jednakże, wyniki czterech badań autorstwa prof. Freund  i prof. Blanchard-Fields, opublikowanych na łamach Developmental Psychology pokazują, że osoby starsze wyżej cenią dobro publiczne i są bardziej skłonne do zachowań altruistycznych, niż osoby młodsze.

Wspólnym mianownikiem łączącym cztery badania przeprowadzone na osobach w różnym wieku było szukanie różnic wiekowych w altruizmie (dbanie o środowisko, składanie datków na cel charytatywny) i w dążeniu do osobistego bogactwa. W Badaniu 1 autorki wykorzystały dane ze Światowego Badania nad Wartościami (World Values Survey Association, 2009), w którym badani mieli ocenić na skali m.in to jak ważne jest dla nich bycie bogatym (wartości materialistyczne) oraz jak ważne jest dla nich dbanie o środowisko (wartości altruistyczne). Analiza tych danych dostarczyła pierwszego dowodu na to, że istnieje negatywny związek pomiędzy wiekiem a deklarowaną chęcią bycia bogatym. Jednocześnie, chęć dbania o środowisko była pozytywnie związana z wiekiem, co oznacza że im osoby były starsze tym ważniejsze było dla nich dbanie o środowisko.

Samotna starość

Samotność jest stanem, któremu towarzyszą negatywne uczucia, lęk, smutek, a nawet depresja. Osamotnienie jest jeszcze bardziej bolesne, gdy człowiek jest w starszym wieku, zostaje sam, bez rodziny, przyjaciół, pomocy w trudnym dla siebie czasie. Dlatego też samotność u starszych osób może się przyczynić do wielu fizycznych i psychicznych problemów ze zdrowiem, a nawet chęci własnej śmierci (np. Heikkinen & Kauppinen, 2011; Iecovich, Jacobs, & Stessman, 2011). Zespół szwedzkich naukowców (Lena Dahlberg, Lars Anderssonc , Kevin J. McKeeb i Carin Lennartsson) postanowił zbadać to zjawisko skupiając się na dwóch głównych pytaniach: czy i jakie zmiany w poczuciu osamotnienia zachodzą wraz z wiekiem oraz jakie są czynniki, dzięki którym można przewidzieć poczucie samotności. Wyniki ich badania prowadzonego w latach 2004-2011 zostały opublikowane na łamach Aging & Mental Health.

Czym jest dobra starość?

Już od pewnego czasu naukowcy starają się dociec co leży u podłoża pozytywnego, dobrego starzenia się i jakie elementy muszą zaistnieć, by osoba starsza oceniła proces swojego starzenia się jako pomyślny. W wyniku badań wyróżniono główne istotne obszary, które starsze osoby biorą pod uwagę w ocenie swojego życia i starości. Są to obszary związane z funkcjonowaniem fizycznym, zasobami poznawczymi, stanem psychicznym i życiem społecznym. Niedawne badania przeprowadzone przez fiński zespół (Nosraty, Jylhä, Raittila, Lumme-Sandt) i opublikowane w Journal of Aging Studies, wyróżniły kolejne czynniki, które w dotychczasowej literaturze prawie nie występowały. Są to: okoliczności życiowe, niezależność i dobra śmierć.

Osiedla grodzone: bezpieczeństwo czy izolacja?

Osiedla zamknięte charakteryzują się występowaniem fizycznej bariery odgradzającej dany kompleks budynków od otaczających terenów. Swobodny dostęp na rejon osiedla mają najczęściej jedynie jego mieszkańcy, czyniąc ogrodzoną przestrzeń pożądaną ze względu na oczekiwane bezpieczeństwo i wysoki standard mieszkań. Jednak jak pokazują przeprowadzone dotychczas badania, mur wokół osiedla nie zawsze spełnia swą ochronną rolę, a nawet może mieć negatywny wpływ na społeczne funkcjonowanie mieszkańców.

W badaniu przeprowadzonym na terenach Warszawy w 2007 roku, mieszkańcy osiedli zamkniętych okazali się grupą bardziej homogeniczną i mniej aktywną społecznie w porównaniu do badanych zamieszkujących osiedla otwarte. Jednocześnie, mieszkający na ogrodzonym terenie w istocie przejawiali wyższe poczucie bezpieczeństwa, co mogłoby wskazywać na skuteczne pełnienie protekcyjnej roli ogrodzenia. Warto jednak zwrócić uwagę na wyższe zarobki mieszkańców, jak i krótszy średni czas zamieszkiwania na osiedlach zamkniętych, co mogło mieć wpływ na wyniki badań.

Czuję się młodziej niż wyglądam!

Celem badania przeprowadzonego przez trzy badaczki z Uniwersytetu w Białymstoku (Mirucka, Bielecka, Kisielewska) i opublikowanego niedawno w Personality and Individual Differences było zbadanie związku pomiędzy subiektywnie postrzeganym wiekiem osób starszych a ich orientacją pozytywną. Wyniki pokazały, że większość starszych ludzi czuła się dużo młodsza, niż rzeczywiście była, a subiektywnie postrzegany wiek lepiej przewidywał stopień pozytywnego nastawienia, niż wiek chronologiczny.

Pozytywna orientacja jest tendencją do zauważania, skupiania się i przywiązywania wagi do pozytywnych elementów w życiu, własnym doświadczeniu czy w sobie samym (Caprara, 2009). Łączy w sobie 3 aspekty: samoocenę, optymizm i satysfakcję z życia. Zgodnie z Teorią Orientacji Pozytywnej, optymistyczny obraz samego siebie, własnego życia i przyszłości pomaga efektywnie radzić sobie z życiowymi wyzwaniami, porażkami czy stratami (Caprara, 2009).

Skutki hałasu

Działanie silnego hałasu prowadzi do podwyższonej aktywności fizjologicznej, podobnej do ogólnej reakcji człowieka na stres. Niektórzy badacze twierdzą, że to właśnie stres jest pośrednikiem relacji między hałasem a zdrowiem psychicznym. Przekrój badań pokazuje, że osoby narażone na hałas częściej zgłaszają takie dolegliwości jak ból głowy, niepokój, mdłości, irytacja, impotencja seksualna, a także zmienność nastroju.

Co ciekawe, badania brytyjskie, które obejmowały 2398 mężczyzn wykazały, że hałas wiąże się z odczuwaną przykrością, nie przedstawiały natomiast związku z zaburzeniami psychicznymi (Stansfeld i in., 1993). Jedną z bolączek współczesnych miast jest narastający hałas lotniczy, który doskwiera mieszkańcom osiedli otaczających lotniska. W serii badań prześledzono zależność między hałasem lotniczym oraz zdrowiem psychicznym osób mieszkających w pobliżu londyńskiego Portu Lotniczego Heathrow (Kryter, 1990). Otrzymano dane wskazujące na pozytywną zależność między hałasem a objawami psychiatrycznymi. Chociaż są one traktowane jako kontrowersyjne i wymagające dalszych badań, wskazują jednak na interesującą tendencję. Hałas poza stresem może również powodować utratę spostrzeganej kontroli i wyuczoną bezradność, co następnie zwiększa podatność na zaburzenia psychiczne.

Starość czy świadomość upływającego czasu?

Większość badań nad „efektem pozytywności”, czyli preferencją bodźców pozytywnych u osób starszych związaną z postrzeganiem czasu, opierała się na porównaniu naturalnie występujących grup wiekowych: młodsi vs. starsi. Niestety taki dobór grup nie pozwalał na odróżnienie, który z czynników, wiek czy perspektywa czasowa, ma wpływ na preferencję pozytywności. Wśród badaczy, którzy postanowili zająć się tym tematem znaleźli się polscy naukowcy pod przewodnictwem profesora J. B. Nezleka, którzy swój eksperyment opublikowali na łamach Psychological Reports: Mental & Physical Health. Wyniki ich badania pokazały, że ograniczenie perspektywy czasowej u osób młodych wywołuje efekt pozytywności, co tym samym wskazuje na znaczenie sposobu postrzegania czasu, a nie wieku, w preferencji bodźców pozytywnych.

Natura w mieście

Dobroczynny kontakt z naturą dla funkcjonowania człowieka opisany został przez Rachel i Stephen Kaplan w Teorii Odbudowywania Uwagi (Attention Restoration Theory (ART). Wynika z niej, że czas spędzony w naturze, lub samo nawet oglądanie scen związanych z naturą, poprawia koncentracje i funkcjonowanie poznawcze.

Dzieję się tak dlatego, że przyglądanie się drzewom albo przesuwającym się obłokom na niebie oznacza bezwysiłkową uwagę, a to pozwala odbudować zasoby poznawcze nadwyrężone stresorami, czy intensywnym skupianiem uwagi. Podobne wnioski płyną także z Teorii Redukcji Stresu sformułowanej przez Rogera Ulricha, z której wynika, że kontakt z naturą (woda, zieleń), wywołuje nieświadomą i automatyczną pozytywną reakcję emocjonalną. Psychologiczne korzyści wyższe są przy bardziej zróżnicowanych elementach zielonego krajobrazu (wysokiej bio-różnorodności).