Chcesz być twórczy? Nie bój się odrzucenia!
Wielcy artyści i sławni wynalazcy wyłamują się z ogólnie przyjętych zasad życia społecznego. Za swój nonkonformizm często płacą wykluczeniem społecznym. Czy odrzucenie może sprzyjać tworzeniu nowych idei? Zgodnie z wynikami badań opublikowanymi na łamach Journal of Experimental Psychology: General odpowiedź brzmi „tak”, lecz jedynie wśród osób, które cenią niezależność.
Pamiętasz sytuację, w której wszyscy odmówili ci współpracy? A może naraziłeś się na bezwzględną krytykę i twoje rozwiązania oceniono jako bezwartościowe? Jeśli tak – doświadczyłeś odrzucenia społecznego. Gdy jesteśmy odtrąceni, często wkładamy wiele energii w odbudowanie więzi z innymi, dlatego może nam zabraknąć sił na realizację innych celów. Jednak niektórzy cenią indywidualizm bardziej niż dobre relacje. W takim wypadku odrzucenie może wzmacniać upragnione uczucie odrębności. Czy wtedy łatwiej znaleźć twórcze rozwiązanie, które jest z natury niezwykłe, nietypowe i kontrowersyjne?
Sharon Kim i Lynne Vincent z pomocą Jacka Goncalo postanowili odpowiedzieć na to pytanie. W pierwszym etapie naukowcy sprawdzili, na ile badani studenci przejawiają potrzebę wyjątkowości (np. zgadzają się z twierdzeniami: „wyrażam swoją opinię publicznie bez względu na to, co powiedzą inni”). Następnie wzbudzali w nich odczucie odrzucenia („nie zostałeś wytypowany do pracy w grupie w dalszym etapie eksperymentu”) lub akceptacji („dołączysz do grupy po ukończeniu kilku zadań”). W jednym z badań dodatkowo wywoływali poczucie niezależności (zakreślanie w tekście zaimków „ja”, „mnie”) lub zależności od grupy („my”, „nasze”). Na koniec uczestnicy rozwiązywali zadania wymagające twórczych rozwiązań: udzielali odpowiedzi na zagadki słowne lub rysowali stworzenie z innej planety.
Jak się okazało, uczestnicy o wysokiej potrzebie wyjątkowości najlepiej wypadali w zadaniach twórczych, gdy wcześniej doświadczali odrzucenia. Ta grupa osiągała także najlepsze rezultaty w porównaniu do pozostałych badanych. Naukowcy zaobserwowali, że odrzucenie sprzyja oryginalnym pomysłom szczególnie wtedy, gdy postrzegamy siebie jako niezależne jednostki.