Ile wart jest Twój wysiłek?

Przeprowadzając się do nowego mieszkania, możemy wynająć firmę i zapłacić jej pracownikom za przetransportowanie naszego dobytku. Możemy też zwrócić się o pomoc do bliskich osób jak rodzina czy przyjaciele, jednak jak w tym wypadku wynagrodzić ich wysiłek? Najlepiej zaprosić ich na obiad, nie zdradzając ile kosztował – przekonują naukowcy na łamach Psychological Sciecne.

Przeprowadzka, malowanie pokoju czy opieka nad potomstwem, to tylko kilka z wielu sytuacji w których możemy potrzebować pomocnej ręki. Kogo najlepiej poprosić o pomoc: przyjaciela czy profesjonalistę? Kto z nich włoży więcej wysiłku w wykonywaną pracę? W jaki sposób powinniśmy ich wynagrodzić – pieniędzmi czy upominkami? Na te pytania odpowiedzieli James Heyman oraz Dan Ariely w serii trzech błyskotliwych eksperymentów.

W pierwszym badaniu naukowcy zapytali ponad 600 studentów o to w jakim stopniu inny student będzie chciał pomóc (na skali od 1 do 10) załadować sofę do ciężarówki w zależności od oferowanego wynagrodzenia. W pierwszej grupie uczestnicy dowiadywali się, że studentowi zaoferowano pół dolara (niskie wynagrodzenie), w drugiej pięć dolarów (wysokie wynagrodzenie). W trzeciej grupie był to batonik, a w czwartej pudełko czekoladek. W kolejnych grupach (piątej i szóstej) do informacji o słodyczach podano także ich wartość w dolarach, gdy w siódmej (kontrolna) nie wspomniano o wynagrodzeniu.

W drugim eksperymencie badacze poprosili ponad 150 studentów o wykonanie nudnego zadania. Każdy z uczestników przeciągał na ekranie monitora piłkę z lewej strony na prawą. Miarą wysiłku była liczba przeciągniętych piłek w czasie trzech minut. W zależności od warunku eksperymentalnego studenci dowiadywali się, że za pracę otrzymają 10 centów albo cztery dolary, cztery żelki lub 230 gramów żelków. W grupie kontrolnej nie informowano studentów o żadnej formie wynagrodzenia za ich pracę. Po raz kolejny wysiłek studentów różnicowały wyłącznie pieniądze. Za 10 centów badani gotowi byli przeciągnąć około 100 piłek, podczas gdy już rekomensata w wysokości czterech dolarów podnosiła ich efektywność do ponad 150 piłek. W grupach, których nagrody stanowiły żelki liczba piłek była podobna bez względu na to czy student miał otrzymać cztery żelki czy aż 230 gramów tego przysmaku - wynosiła około 175 piłek i była zbliżona do tej z grupy kontrolnej.

W ostatnim eksperymencie 90 studentów rozwiązywało matematyczne puzzle, jednak cztery pierwsze były relatywnie łatwe, a ostatni nierozwiązywalny. Ilość czasu poświęconego na próbę rozwiązania tego ostatniego (aż do momentu naciśnięcia guzika “poddaje się”) była wskaźnikiem wytrwałości uczestnika. Cześć z nich za ich próby nagrodzono półdolarówką, a cześć pięcioma dolarami. Pozostali otrzymali batonika, albo pudełko czekoladek z zaznaczeniem jaka jest ich rynkowa wartość.

Ponownie, okazało się, że wytrwałość studentów zależała od zaoferowanej im kwoty. Za pół dolara potrafili walczyć z zadaniem przez około 150 sekund, podczas gdy pięć dolarów wydłużało ten czas prawie dwukrotnie. Najciekawsze jest jednak to, że zwrócenie uwagi na koszt prezentu w grupie bezgotówkowej (batonik lub pudełko czekoladek) wpływało na zaangażowanie badanych tak samo jak informacja o pieniądzach.

Dlaczego nie powinniśmy zdradzać rynkowej wartości prezentów jakimi chcemy podziękować przyjaciołom za udzieloną pomoc? - Informacja o pieniądzach w przypadku mieszanego rynku społeczno-gotówkowego przejmuje kontrolę nad kontekstem, czyniąc z niego wyłącznie rynek gotówkowy, w którym nie ma miejsca na altruizm - wyjaśniają autorzy.