Różne oblicza miłości

Miłość osób z zaburzoną osobowością często jest przedstawiana w popkulturze jako miłość namiętna, silna i niebezpieczna. Jak kocha osoba z silną dysfunkcjonalnością? Jaka prawda stoi za zakochanymi do szaleństwa? W artykule opublikowanym w Przeglądzie Psychologicznym przedstawione zostały trzy badania dotyczące spostrzegania, sposobu funkcjonowania i przeżywania miłości. Badacze zakładają, że zaburzenia osobowości ograniczają zdolność ludzi do przeżywania miłości.

Pod uwagę wzięto dziesięć zaburzeń osobowości: z pogranicza, paranoiczne, schizoidalne, schizotypowe, unikające, zależne, antyspołeczne, narcystyczne, histrioniczne i obsesyjno-kompulsywne. W każdym badaniu mierzono objawy zaburzeń osobowości kwestionariuszem Stylu Życia 05/SK.

Jakie zaburzenia osobowości wyróżniamy?
Osobowość z pogranicza – chwiejność nastrojów, silna, niestabilna emocjonalność, silny lęk i poczucie pustki
Osobowość paranoiczna – nadmierna podejrzliwość, nieufność, wrogość
Osobowość schizoidalna – izolowanie się od społeczeństwa, brak reakcji na pochwały i kary, obojętność, dystans emocjonalny
Osobowość schizotypowa – słaby kontakt społeczny, myślenie rozwlekłe, metaforyczne, uczucia niedostosowane do sytuacji
Osobowość unikająca – trudności w kontaktach społecznych i unikanie interakcji przy jednoczesnym przeżywaniu braku tych umiejętności
Osobowość zależna – potrzeba pozostania pod opieką, lęk przed odrzuceniem, uległość, strach przed popełnieniem błędu
Osobowość antyspołeczna – zaburzona umiejętność uczenia się, brak empatii i odruchów moralnych
Osobowość narcystyczna – zaabsorbowanie własną osobą, potrzeba bycia podziwianym, niezdolność do przyjęcia innych perspektyw niż własna
Osobowość histrioniczna – nadmierne reakcje emocjonalne, teatralność zachowań, potrzeba bycia w centrum uwagi
Osobowość obsesyjno-kompulsywna – potrzeba kontroli, dbałość o porządek, dążenie do perfekcji, sztywność i upór

W pierwszym badaniu zmierzono postawy wobec miłości i ich związek z ogólnym nasileniem zaburzeń osobowości w grupie badanej. Okazało się, że osoby, które na skali nasilenia zaburzeń osobowości osiągnęły najwyższe wyniki, miały bardziej nasilone postawy wobec miłości.Zauważono także związek między konkretną postawą a zaburzeniem. Wyniki wskazują, że wysokie ogólne nasilenie dysfunkcjonalności u mężczyzn wiąże się z miłością zaborczą w przypadku większości zaburzeń. Zaburzenia antyspołeczne i narcystyczne charakteryzują się miłością traktowaną jako gra i zabawa, a w przypadku narcystycznego zaburzenia, dodatkowo, pojawia się postawa miłości racjonalnej, skoncentrowanej na korzyściach osobistych. U kobiet można zauważyć, że postawa miłości racjonalnej łączy się negatywnie z zaburzeniami z pogranicza i schizotypowymi. Pozytywne korelacje u pożądanych postaw wobec miłości można dostrzec w zaburzeniu histrionicznym, w którym wyłania się postawa miłości namiętnej. Co więcej, u mężczyzn zaburzenie obsesyjno-kompulsywne związane jest z miłością troskliwą, łączącą pragnienie bliskości z namiętnością.

Drugie badanie dotykało kwestii doświadczania miłości w zaburzeniach osobowości. Wyniki pokazują, że osoby z wysokim wskaźnikiem dysfunkcjonalności wykazują niższy poziom intymności w związku niż badani z niskim wskaźnikiem. Dodatkowo zaburzenia osobowości z pogranicza, schizotypowe i zależne wykazują negatywną korelację ze wszystkimi sposobami doświadczania miłości. Zaburzenie antyspołeczne i histrioniczne charakteryzuje się negatywnym związkiem z intymnością i zaangażowaniem, co pozostawia miejsce jedynie namiętności i może prowadzić do miłości potocznie nazywanej “bez opamiętania”.

W ostatnim badaniu postawiono pytanie o to, jak silną więź z partnerem odczuwają osoby z zaburzeniami osobowości. Wykazano silne negatywne korelacje między siłą więzi małżeńskiej a wysokim ogólnym nasileniem dysfunkcjonalności.

Podsumowując, każde z zaburzeń łączy się z niekorzystnymi postawami wobec miłości. Jednak, w przypadku każdego z tych zaburzeń związki miłosne wyglądają inaczej. Miłość traktowana jako zabawa i manipulatorska postawa w zaburzeniach antyspołecznych i narcystycznych. Zaburzenie histrioniczne wiąże się z fascynacją partnerem i namiętnością, jednak również z brakiem intymności i zaangażowania w związku. Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne dotyczy przedkładania innych planów i celów ponad relacje miłosne.

Warto jednak pamiętać, że skłonności do bardziej opornych i konfliktowych postaw nie spowodują, że stanie się ona “gorszą”. Po pierwsze, większość z nich nie jest czysto destrukcyjna dla partnerów. Po drugie, nad bliskością w związku można i należy pracować! Sile i niepohamowane uczucia, które pozostawimy same sobie, mogą się szybko wypalić. Rozmowy, próby zrozumienia siebie nawzajem i otwartość wobec uczuć może poprawić kondycję naszych relacji miłosnych. I to niezależnie od naszej osobowości.